Christiaan Munters

Dagboek van Gebeurtenissen (1529 - 1545)

. . . Edel Coninck | van Vrankryck Heleonoram des keysers | suster |

Anno xxx omtrent augusti troude dye edel | coninck van Vranckryck Heleonoram des | keysers suster, dye ghehadt hadde den zeer | mechtighen coninck van Poortegale, waer|omme men grote triumphe ende blysscap | in Vranckryck bedreeff. |

Vander hoogher vloet den | vÿffsten dach van November | in Vlaenderen

Anno xxx waest wtermaten groten storm | van winde ende het was des donredaechs | eenen stercken storm, des vrijdachs oock, | des saterdaechs wast metter ... | maene ende doen was den storm ... | dan hy te voren geweest hadde ... | wten westen int noorde ... | wtyer zee hem op hieff boven ... ||

vanden lande van Vlaenderen aen eenen ... | oock van Middelborch in Zeelandt, | van Ziericzee, van Rommerswaele totten eynde | vander Schelde soe dat alle dycken vander | zee tot Antwerpen ende voorder overliepen | ende den dÿck van Vlaenderen by Antwer|pen brack ten drÿe plaetsen in, soe | datter veel beesten verdroncken dye in dy | weyde waeren. Dese vloet was aenden | cant vander zee hooghe een homborghen | tonne boven alle dycken, ende dese vloet | was eenen groten voet hogher dammen | oyt van eenigher vloet gehoort hadde, | welcken vloet veel schaede dede in Vlaen|deren, Zeelant ende Hollant want daer | vele schoone dorpen verdroncken ende | menich mensch, men sach dye huysen, | menschen, beesten dryven lancx den | watere welck seer deerlyck om sien was. |

Dat vrou Margriet van leven | ter doot is comen |

Anno xxx op Sinte Andries dach starff | vrou Margriet te Mechelen ende was gevoert | op Sint Pouwels avont nae Brugge daer sy | begraeven was by haere moeder. |

Van een sonderlinghe siecte | gheheyten den Enghelsche sweet |

Anno xxix tertia octobris op eenen sondach | quam te Cueringhen een sunderlinghe | siecte dy noot geweest en hadde, ende was | den Engelsche sweet ende quam wt overlant, waer | van veel menschen storven op veel plaetsen zeer | haestelyck, binnen xxiiii uren waeren dy luyden doot. | [Item dy heer van Vogelsanck ende syn swager storven te Curingen in Leenarts van Herkenroy huys in een bedde vanden sweet op een ure, daernae corts joncker Jacop drossaet, ipsa die Francisci.]

Vanden brant gheschiet tot Zonuwen |

Goede ghebueren van hyer binnen |
Wilt beghinnen met goeden sinnen |
Ur vuer ende kerssen wael te wachten |
By daeghe ende oeck by nachten |
Want op den goeden vrydaege inder vasten |
Quaemt gÿ doert vuer in groter lasten |
Doenmen xvc ende dertich screeff |
den xvsten dach van april |
Verbrande deese plaetse om dattet |
vuer ongeacht bleeff. |

Anno xxxi den xxisten augusti verbeernden te Geynck ix ... | totten gronde met persoenshuys, het vuer ... | ... smisse. |

Anno xxxi quarta septembris te Zuylre merct voer|middach verbeernden te Halen viii huysen aff te gronde | ende oeck dye tiende schuer, het vuer quam wt eenen brauhuys. |

Anno xxxi quam dy peste te Kermpt, in dit selve jaer | mensis may die xii tunc temporis feria sexta illico post septimam horam | [vespertinam mater mea diem extremum clausit. Requiescat in pace.]

Anno xxxi in septembri beernden te Baelen aff xiiii | huys, item den xviii septembris beernden te Diest | iiii huys, item den xxv septembris quaemen te Stockroy boeven | ende bonden dy luyden handen ende voeten tsaemen ende naemen | hetgeen dat [sy wouden.]

Dat dye K. M. te Cueringhen quam |

Anno xxxii den XIXsten januarii quam | dye keyserlycke majesteyt Carolus wyt | Brabant te Curinghen by onsen alderge|nedichste heer cardinael van Luyck, ende | het was op eenen vrydach dat hy te Curinghen | quam ende hy lach daer onderhalven dach | ende twee nachten. Item dye K. M. hoerde | ipsa die Sebastiani te Curinghen van synen | cappellaen mes op beyde syn knyen | alsoe lange als dy mes doerde, ende doen hy | te messen quam, ginghen voer hem tot aen | dy kerck een vierdel helbaerdiers, | ende altera Sebastiani op eenen sondach | hoerde dÿe K. M. oeck mes in dy kerck | van Curinghen ende het was twelff geslagen ||

[eer dat dy mes was begonnen,] ende hy en sadt | noÿt alsoe wyl dat dy mes duerde mer lach | al op syn knyen zeer devotelyck ende las. |

Item by dy K. M. waeren dese heeren, | myn heer van Nassouw, her Ffloris, der | prins van Araengien, der coninck van | Denemerken alt synde xii jaeren, der | prins vorsc. alt synde xiii oft xv jaer, | ende ter eenre uren nae dÿ mes track | dy K. M. nae Tricht. |

Vanden vorst gheschiet | in Aprili |

Anno xxxii den xviisten aprilis, op eenen | gonsdach waest soe seer gevrooren dat | allen dye vruchten te weeten appel, peeren, | den wÿngaert, hoeckernoeten, keersen ende | eeckelen verdorven waeren. |

Vander Penitentien van Maeseyck |

Anno xxxii den xxisten aprilis te weeten | den tweeden sondach nae Paeschen ginghen | te Maeseyck vyff vierdel burghers in | hon lynen cleederen in dye processie | daerom dat sy ter Susteren hadden geweest | ende hadden horen luyters secten preken. |

Vanden clerck dye te Cueringhen | onthoeft waert |

Anno xxxi den xxiisten dach van november wort | te Curinghen opt voerhoff onthoefft Claes | Raymekers soen van Sinte Lambrechs Herck ende | hy was clerck, hy had moder ende dochter helpen | ontscacken, dy moder dy ontschaeckt waert, dy | claechde over haeren eygen man ende over alle | dy gheen dy daer by hadden geweest, dye | vrinden van dese knecht haelden een inhibitie | aen den officiael, maer sy en diende nyet | ende men sadt hem op een raet. |

Dat Willem der Guld ende Maria | Somers te Romen waert gingen |

Anno xxxii prima martii ginghen Willeken | der Guld ende Maria Somers nae Romen | om te vercryghen aen den pous dat sy mochten | malcanderen trouwen want sy bestonden mal|canderen ten vierden leede ende sy hadden mal|canderen trou geloefft. |

Anno xxxii den xxixsten martii op goede vry|dach ginck her Joris van Kermpt dÿ passie | ende bitter lyden ons lieffs heeren Jesu Cristi te | Curinghen preken.

Anno xxxii tertia aprilis tsavons te ix uren | verdranck te Curinghen opt hoff in dye | overste grave een van myns heeren cappellaenen. |

Anno xxxii septima mai galt het corn tot | Hasselt xv st. een ort men. |

Vicesima octava mai galt het corn te Hasselt | xii st. |

Dye soene van Claes Voechs |

Ultima maii maeckden der drossaet joncker | Herman van Horion dy soen tuschen Claes Voechs | synen soen Aerden ende Michiel Coex tot Curingen. |

Van Willem der Guld ende | Maria Somers dyc te Romen | syn getrout |

Anno xxxii decima octava junii syn comen van Romen | Willeken der Guld ende Maria Somers | ende sy hebben malcanderen te Romen getrout in | Sinte Peters kercke ende sy en gaven voer dy | dispensatie may eenen brabants gulden, ende sy en | maeckden te Romen nyet veel wercx dat ten vierden | leede was ende sy hadden verteert int opgaen ||

ende int wedercomen xvi oft xvii gulden | ende sy brachten bescheyt van] daer dat sy ghe|trout waeren, ende sy bichden hen ende ginghen | ten heyligen sacrament eer dat sy getrout | woerden.

Hÿer volcht dat wy hadden | om victorie te verwerven aen God | teghen dÿe vermalendyde Turcken |

Anno xxxii quarta augusti heeft her Joris | te Kermpt geboden van ons eerweerdighe K. | majesteyt weghen dat men op dy noen alle dage | soude luyden allen dy clocken ende dat dan eeniege|lyck op syn knyen soude vallen ende soude spreken | vyff pater noster ende v ave maria ter eeren van dye v | bloeyge wonden Ons Lieffs Heeren Jesu Cristi om | dat dye K. M. victorie mocht vercryghen aen | God almechtich tegen dy vermaledyde Turcken, ende | datmen oeck soude alle weken gaen processie | ende dit was oeck geboden door heel kerstenryck. |

Vanden keyser dat hy trock tegen den Turck |

Anno xxxii den xxviiisten augusti track dy K. | M. nae dy Turcken.

Dat dye geestelicheyt vander stadt van | Luyck der selver stadt te hulpen quam |

Dÿ geestelicheyt van Luyck sullen der stadt van | van Luyck gheven te hulpen ex gratia om hen | lasten aff te stellen alle jaer tot vi jaeren | toe van ellicken voeder wÿns iii gout gulden. |

Jucundum adventum |

Anno xxxii in octobri moesten allen beneficianten | vanden lande van Luyck gheven jucundum adventum | archidiacono Hasbanie Philippe vander Marck | van ellicken mud spelten eenen braspenninck brabans. |

Subsidium

Anno xxxii in octobri moesten allen beneficianten | geven voer aller heylighen dach subsidium | van ellick mud spelten eenen brabans stuver | ende woert te Borchloen betaelt ende dit | waert gegeven om den keyser te hulpen te comen | teghen den Turck. |

Anno xxxiii den xxisten ende xxiiisten july heb ich van Kermpt te Baelreberch dat eerweerdich heylich sacrament gedraghen met consent vanden | pastoer van Hasselt. |

Van eenen priester dye te | Luyck leventich gebeernt wort |

Anno xxxiii ultima aprilis woert te Luyck | op dy merckt een lutheriaen gebeernt leventich, | hy en woude hem nyet bekeeren, hy had geseet | dat dy Maria dy moder Goeds gebenedyt anders | nyet en woer dan ander vrouwen, hy was | priester ende pastoer op een dorp by Luyck, hy | had geseet hy soude dry uren leven daer nae | dat hy gebeernt weer, hy logher valschelycken aen. |

Dat in Vlaendren het corn versloech |

Anno xxxiii tertia maij is in Vlaendren het coern | verslaeghen vii mÿlen breet ende vii mylen | lanck.

Decima quinta may is het corn verslaeghen | te Meewen, te Helchteren, te Houthalen ende | te Zonuwen vanden hagelstenen. |

Anno xxxiii heb ich dy messen des sondaechs ende | des heylich daechs te Baelreberch gedaen een | jaer lanck. Laus Deo. |

Joncker Steven Geloes. |

Anno xxxiii den xxvii maij heeft joncker | Steven Geloes van Hasselt gelacht v oft vi | knechts voer Herkenroÿ om den scoutet van | Tricht te vanghen, dese selve scoutet had joncker | Steven ontleent wael een duysentich goltgulden | ende joncker Steven had hem met recht verwonnen | dat hÿ mocht vanghen ende spannen daert | hem mogelyck weer, maer der scholtes | ontquaems, dese scoutet had te Herkenroy syn | dochter gewielt. |

Dat dy cap van Sint Dignenkerck | aff beernde te Geel |

Anno xxxiii altera Assumptionis beate Marie semper | Virginis beernde te Geel dy cap aff van | Sinte Dignen kerck vanden weerlicht. |

[Heretans] |

Op den dach voersc. beernde te Herentans oeck | dy cap aff vander toren vanden weerlyck. |

Dat Onse Liever Vrouwen | kerck affbernde tAntwerpen |

Anno xxxiii quinta octobris bernde tAntwerpen | snachs Onser Liever Vrouwen kerck geheel | aff van eender kerssen dy nyet wt gedaen | en was, daer verbeernden wael xxx altaeren, | custelycke taffelen, custelycke casels ende | veel custelycker juweelen; Onser Liever | Vrouwen choor bleeff ongebeernt staen ende | den choor vanden eerweerdighen heylighen sa|crament ende den toorn ende noch xx altaeren. |

Anno xxxiii quinta octobris op eenen sondach | quaemen van Romen vanden paus onsen heer | cardinael dy brieven dat hy legaet waert | ende woert dy macht gegeven vanden paus in syn | lant dy dy paus selver te Romen heeft in omnibus et singulis.

Vanden onsprekelycken smaet | ende spyt dy dye lutheriaenen | onsen Lieven Heer hebben aengedaen |

Anno xxxiii omtrent der maendt van december | hebben dy lutheriaenen voer Repen in een | capelleken Onsen Lieven Heer gebenedyt | aent heylich cruys syn gebenedyde handen ende | voeten aff gehouwen ende syn gebenedyt | aensicht al ontwee gehouwen, ende doen | worpen sy Onsen Lieven Heer in eenen gracht | met synen gebenedyden arm opwarts ende | Ons Liever Vrouwen gebenedyt ende Sint Jan | hebben sy oeck geheel ontwee gehouwen. |

Van dÿ lutheriaenen van Gorsleu |

Anno xxxiii ipsa die Conceptionis Beate Marie semper | Virginis te vespertyt hebben dy lutheriaenen | te Gorsleuwe den pastoer, doen hy den Mag|nificat sanck, opgelopen met bloeten sweerden | ende dy joffer van Gorssleuwe seede dat der | pastoer een verleyer des volcx weer ende | dat syn leeringhen ende predicatien al vals weeren | ende der pastoer moest hem in dy gerff|camer sluyten. |

Op deesen tyt quaem Gorden van Luyck met vyff|tich knechs te Gorssleuwe opt huys om den | joncker ende dy joffren te vanghen, mer sy | ontliepens ende Gorden ginck doen met | dy knechs liggen teeren int goet vanden joncker | van Gorsleuwe. |

Van den tanttrecker |

Anno xxxiii duodecima januarij | ginck der tanttrecker wyt Hompelrepomp | doer beede van myn heer van Bueren, hy | had synen deghen verwet dat ons heer car|dinael doot weer. |

Anno xxxiiii vicesima quarta januarij woert | te Curinghen i lutheriaen bracht van Vliermael, | daer ontliepender noch iiii oft v. | Een vande luthers dy te Curinghen sat, seede | hÿ soude liever een bloern hoeren senghen | oft flueten dan hÿ een mes hoerde lesen | oft senghen, ende der drossaet vraegden | eenen van hen oft oeck I veechvier weer, | hy seede neent dan het hoff van Luyck | hiel hy voert tveechvier, dat veechde | der luyden tessen dat sy nauwelixs broet | en costen cryghen. |

Dye intronisacie vanden deken van Sint Lambrechs |

Anno xxxiiii octava martÿ heeft der deken | van Sint Lambrechs van Luyck syn intro|nisacÿ gedaen, hy is wyt Henegouwe. |

Anno xxxiiii in dÿe weeck voer halff vasten | is te Zonuwen i calff gecalfft met iiii | oghen ende met iiii oren ende het scheen | te hebben twee hooffden. |

Item te Munster in dit jaer ginghen twee | mannen voer een kerck ende dy clock woert | getrocken ten heylighen sacrament, doen seede | der een tot synen geselle, ich wil gaen dat hey|lich gebenedyt sacrament aensien ende aenbidden, | der ander seede, waerom soudt gy dat doen, | ten is toechen nÿet dan broot, ich heb des|gelycken deck gesien, doen seede der ander, ich wilt | gaen aenbidden, ende sy ginghen tsaemen, ende doen | dat eerweerdich heylich sacrament [was opgeheven,] ||

seede der man dy den anderen gern syn devotie hed | belet, achter nu en wil ich nyet meer dat | aensien, terstont woert hy blint, stomp ende | doeff ende en cost nyet gheeten dan sy hem | en laeffden met eenre veeren. |

Van dat beleech van Munster |

In dit selff jaer [den xxiiii dach] in martio heeft der bisscop | van Munster dy stadt van Munster belacht, | dy van Munster en wouden den bisscop nyet inlaeten. |

Van dy lutheriaenen van Munster |

Item te Munster hebben dy vermalendyde lu|theriaenen allen dy heldommen ende custelycke | cyborien ende allen mesinwaeten verbeernt | ende xiiii cuoninghen doot geslaeghen, daer | vlavyden wael vyff duysentich burghers | ende allen hen guederen hebben dy lutheriaenen nae | hon geslaeghen. |

Van eenen lutheriaen dye | te Curinghen wort gebeernt

Anno xxxiiii den xixsten martÿ op eenen don|redach woert te Curinghen i lutheriaen ghe|beernt eerstmael herworcht, hy was van Niel | ende hiet Andries. Syn articulen las Marsilis | myn broeder openbaerlyck onder tgericht, hy en | woude nyet gheloven dat dy priesters eynighe | macht hedden te consacreeren dat eerweerdich | heylich sacrament, ende dat sy dy macht oeck nyet | en hedden yemanden te absolveren van synen | sonden, hy had liever een bloern horen flueten | dan hy een mes hed gehoert, ende her Joris | dy verwan hem openbaerlycken ende der luther | seede dat hy verleyt was, hy en cost a noch b, | hy bekeerde hem, hy woude sterven gern | in dat heylich kersten gelove. Item deese | luther had gaen preeken in dy schueren ende | in dy huysen. |

Item op den dach voersc. nae der noenen | waert oeck eenen anderen lutheriaen i cruys | doer syn wanghe gebernt, dy had boecken | der lutheriaenen ghehadt, hy was van Jesseren. |

Item binnen Munster non baptizabant | sed tum circumcidebant pueros ende hon ghe|loeff was dat God noch nyet geboren en was, | maer sy weeren ten verwachtenen, sy aten | al aen een taffel, sy en hanteerden egheen gelt | maer sy mangelden rock op rock, schoen om schoen, | hosen om hosen. |

Wytricht |

Item by Wtricht in een dorp alst | hon al verteert was, gingen sy sitten op dy | boomen ende sy meynden daer versaet te | weerden vanden hemelschen broot, dit had hon | een boeff wys gemaect, daervan wordenter | viii onthoeft ende oeck ii vrouwen onthoefft | binnen Wtricht. |

Van eenen anderen luther |

Anno xxxiiii ultima martÿ het densdaechs in | dye heylich weeck is te Curinghen noch een | lutheriaen gebeernt eerstmael herworcht, | hy was van Tongeren ende hy was wonachtich | te Vliermael, hy hiet Symon, het was i sloetmeker, ||

[hy en woude hem nyet bichten ende nae groten arbeyt | dye her Joris] dede dat hy hem bekeeren soude, | soe bichde hy hem, hy en woude nyet geloeven | datter i weechvier weer, hy seede dy priesters | dy mit vrouwen seten, dye en hedden nyet dye | macht te consacreeren God Onsen Lieven Heer, | hy was gans bekeert, hy had geleden dat | sy hon soe sterck soude hebben gemaect dat | sy souden hebben gedestrueert allen kercken, alle | cloesters ende alle priesters ende allen clercken | souden sy hebben gedoot. Item sy souden het | landt van Luyck hebben gemaect gelyck | eenen opperhoeÿs, der meer hed gepluct, | dye hed meer gehadt. |

Van eenen luther in Hollant |

Anno xxxiiii in aprili was in Hollant een zeer | ryck man dy luthers was ende hy had eenen broeder | dy priester was, dy onderwees hem dat hy dy | luthery soude laeten vaeren want hÿ soude | daermet qualyck vaeren ende hy woert sieck, | soe vermaende syn broeder hem dat hy hem soude ||

[bichten ende dat eerweerdich heylich sacrament soude | ontfanghen, nae] veel smeekens seede hy, ich | sal mich bichten, hy bichde hem ende ontfinck dat | eerweerdich heylich sacrament ende het heylich | olichsel, hy sterff nae allen dy cerimonyen | dyemen voer hem had gedaen, soe meynden sy | hem opnemen daer hy in dye kerck stont | om hem ter eerden te bestaeden, soe en costen | sy hem nyet op geheffen van swaericheyt, [Daer | hieffen wael aen xv oft xiii mannen, het | was al om nyet,] sy en costens nyet op geheffen, | syn broeder, der priester, en had dit werck nyet | gemerckt, der woert ontboden, dy sloech dy | serck op, doen en vonden sy daer binnen nyet | meer dan syn hoeft, dat was soe swart als | een koel ende sy saeghen op syn tonghe ligghen | dat eerweerdich heylich gebenedyt sacrament, | dat naemen sy met groter eerweerdicheyt aff, ende | alsoe bald dattet heylich sacrament aff was van | synre tonghen, terstont vervoer het hooft oock, | hy had hem geveysdelyck gebicht ende | dat eerweerdich heylich sacrament geveysde|lyck ontfanghen. |

Van een baghyn van Hocht |

Item op deesen tyt was tot Luyck een baghyn | van Hocht gevanghen dy luthers was, dy twee | mans getrouwt had ende noch had sy by | eenen observant van Luyck geboeleert, dese | baghyn woert gecondempneert van onsen heer | vi jaer lanck te sitten inden torn gevangen | te boern ende te broet, ende der observant | iii jaer lanck. |

Anno xxxiiii secunda maj op eenen saterdach | is tot Luyck gebeernt een minrebrueder | van Luyck, dy luthers was. |

Decima maÿ dominica Rogationum heeft her Joris | te Kermpt dy nieu scel gewyet ende kersten | gedaen, haeren naem is Anna, daer toe woerden | geoffert vi brabants gulden iii st. men. |

Tot Luyck ii lutheriaenen gebernt |

Undecima maÿ syn tot Luyck twee luthers | gebeernt, der een was Tributus soen, deese | had geleden dat honre xvc lutheriaenen weeren | dy souden hebben dy stadt van Luyck te xx | staeden aengesteken ende sy hadden voer elex daer|van honnen geselscap een hantfolken savels | gestroeyt, daer aen wisten sy dy van honnen | geselscap waeren. |

Hier volcht dat her Joris | Munters dye kerck van Curingen aennaem |

Anno xxxiiii duodecima maÿ heeft her | Joris dy kerck van Curinghen aengenomen | ende eerstmael dy mes daer gesonghen, het | was densdaechs in dye cruysdaech, her | Jan hon pastoer was gevlouwen want allen | syn goet was gearresteert ende hem was ver|boden mes te celebreeren ende hy was gebannen | voer 1½ hondertich gouden gulden. |

Dat tot Zonuwen beernden |

Anno xxxiiii den xixsten junÿ syn te Zonuwen | verbeernt vii huys van Wierix huys tot | aen dye kerck, het vuer was comen van | eenen paenhuys. |

Tot Luyck noch ii luthers gebernt |

Anno xxxiiii prima july syn tot Luyck ge|beernt ii lutheriaenen. |

Dat Geert Trompets soen Peeter | van Cueringhen liep ende was custer |

Anno xxxiiii quinta july liep meester Peter | Trompets ewech wederom nae Millen, hy | was te Curinghen aengenomen om custer te syn, | hy had by mich geweest tStockroy met den | eerweerdighen heylighen sacrament. |

Op desen tyt waeren te Luyck gevangen xvii | oft xviii lutheriaenen daer waeren oeck vrou|wen onder, daer was een vrou dy seede dese | plaets en is nyet groot genoch ons isses te veel. |

voetval doen openbaerlyck ende der vader in een | huys. Item sy moeten gaen vi weegen te | weeten te Ruesemedouwe, te Vendomen | Sint Joes, te Romen Sint Jacobs | ende in Cypers ende deese weeghen moch|ten sy afflegghen met gelde. Item her Joris | maeckden dye soen. |

Anno voersc. den xxvii januarÿ waerden | te Tricht gevanghen thien lutheriaenen, | vii mans ende iii vrouwen dy dye lieden | al weerdoept hadden. | Item noch waerdenter te Tricht gevanghen | wael xxvi lutheriaenen hy onder waerenter | dy geleden hadden dat sy souden hebben dye | stadt van Tricht op een licht avont snachs | in eenen vuer gesatten ende oock hon selfs | huysen, ende dÿ hedden comen lessen dy hedden | sy hersteeken.

Tot Tricht | iii lutheriaenen gedoot |

Anno xxxv prima ffebruary syn te | Tricht III lutheriaenen gedoot, een leventich | gebeernt dy hem nyet bekeeren en woude, | een vrou verdroncken ende eenen syn hooft | affgeslaeghen ende dese luther dy leventich | gebeernt waert, dy maeckde alsoe grote | gerucht dat allen dy dit stuck saeghen | eewech liepen.

Van dye grote | droeffnis tot Tricht gesciet |

Item op den dach voersc. was te Tricht | alsoe grote droeffnis om dese lutherien | wil dat desgelycken noyt gesien en had | geweest, der een woude Burgons syn, | dy tweede woude Gelres syn, der deerde | woude Luycx syn, der vierde woude luthers | syn. |

Item op deesen tyt ginck een vrouw op | eenen avont haer boetscap doen te [Tricht ende | haer ontmoeden een manspersoen, dese seede haer] ||

dat sy met hem ginck, hy soude haer wael | leeren lesen, sy en cost a noch b, sy ginck | met hem, doen sy in syn huys was, ginck hy | haer leeren ende sy cost alle dinck eer sy van daer | ginck ende wael lesen, ende sy droech met haer | luthers boecken, ende doen sy thuys quaem, vraechde | haer man waer dat sy soe langhe hed gewest, | doen seede sy, ich heb seyndt leeren lesen ende | can alle dinck, haer man ginck by den pastoer | ende seede hem alle dinck ende dat hÿ synder | huyssvrouw woude onderwysen ende dese lutherye | soude laeten vaeren, ende dat sy haer bichten | soude, der pastoer onderwees haer ende | sy seede, sy woude haer gern bichten, | haer gebicht hebbende ende geabsolveert | synde, soe en cost sy nyet een letter meer. |

Sÿ hadden te Tricht in hon kelders staen | troech ende cuÿpen vol waeters daer | sy dy luyden in doepden, ende als sy hon herdoepten | soe deden sy III droppen onder hon tonghe | ende een op hon hoeft, ende dan moesten sy [eeten] ||

drÿ vrydaeghen vleesch, dan costen sy alle | dinck, soe sy seeden ende sy gaeven hon naemen, | vliegennet, stuver, blanck, sy en | wouden hon eegenen kersten naem gheven. | Sÿ seeden sy en hedden eegene profyt vanden | apostelen oft vanden sancten, mer by tgelt | creghen sy proffyt. |

Men vant te Tricht twee tonnen vol | slaechsweerden, daermet hedden sy allen | dye gheen gedoot dy hedden comen lessen het | vuer als dy stadt hed staen bernen. |

Tot Tricht lutheriaenen onthoeft |

Anno xxxv quarta ffebruary syn te Tricht dry | lutheriaenen onthoeft ende sexta februa|rÿ Vl, nona ffebruarÿ waerenter neghen | onthoefft. |

Item te Tricht syn oeck iii maechden verdroncken | dy oeck luthers waeren. |

Item te Born woerder xxxiii gevanghen. |

Item te Tricht was een luther ende seede tot eenen | anderen dy kersten was, doet mynen raet, gy sult | alle dinck weeten ende dat hÿ syn kersten ghe|loeff soude laeten vaeren, het weer al bedroech daer | dy heeren ende cloesters hon met beholpen, der | kersten seede, wat sal ick doen, der luther seede, | ghy sult drÿ vrydaeghen vleesch eeten | ende der ander deet, doen hy dat gedaen had quam | der luther ende vraechde wy dat met hem weer, | hy seede ten heeft mich nyet een zier geholpen | ende ich weet nu noch men, der ander seede, ghÿ sult dit boecxken onder ur hooft | legghen als ghy slaepen gaet, ende ghy | sulter op slaepen, dan sult ghy alle dinck | weeten, ende hy dede dit oeck | ende snachts woert hy alsoe dick als een ton, | ende had hem al zeer qualyck ende syn huyssvrouw | waerts gewaer ende haelde eenen priester | dat hy hem bichten soude, sÿn tonghe ende | synen mont was soe swart als een koel ||

[ende en cost nyet gespreken dat ment cost verstaen, der | priester quam ende straeff]de hem dat hy dy kettery | had aengenomen ende hy vermaende hem dat hy hem | bekeeren woude ende bichten, hy antworde hy | woudt gern doen ende hy bichde hem, alsoe bald | hy hem gebicht had waert hy heel gesont ende | wael te pas ende woude leven ende sterven gelyck | een goet kersten mensch schuldich weer. |

Anno xxxv den xiiisten ffebruarÿ sÿnter te | Tricht nog iii luthers onthoeft. |

Item te Tricht is noch een luther onthoeft, | daer voer geboden was om hem wyt te | helpen iiii duysent keysers gulden. |

Twee luthers van Sint Lambrechs Herck |

Den xviisten ffebruarÿ syn van Sint Lambrechs | Herck twee lutheriaenen te Cueringhen | bracht gevanghen, een man ende een vrouw, | daer ontliepenter noch wael vi daer waerenter | onder dy by dat eerweerdich heylich gebenedyt | sacrament hadden gegeit met honnen vingeren. |

Item op deesen tyt waertenter tAntwerpen | gevangen xvi lutheriaenen dye weer|doept waeren, daer was een vrou dy | geleghen was van kinde ende sy hadt tkint | wael vertienacht met haer ghehalden dat sys | nyet en woude laeten kersten doen. Ende | dye geboeren haddent gemerckt ende nae|ment kint ende droeghent ter kercken | ende het woert kersten gedaen, ende doen sy tkint | thuys brachten, nam dy moder waeter ende | wies den kinde het heylich doepsel aff ende | den heylighen creesdom ende weerdoeptent | ende sy woert gevanghen terstont. |

Den voetval van Claes Saris |

Den xxvsten ffebruarÿ nae het begenckenis | van Geert Trompets soen dede meester Aerts | soen Claes den voetval ende Geert Trompets | met synen vrinden verteerden int Hert op | den dach voersc. ix gulden, daer waerden | gecoeckt xii kerpen, item eenen geheelen | cabbelia, item vyfftich heringhen ende | xi beckinck, item meester Aert verteerden | te Lemmen ylias omtrent xxii st.. |

Een vrou van Sint Lambrechts Herk gebernt |

Anno xxxv penultima ffebruarÿ | woert het wyff van Sint Lambrechts Herck | gebeernt eerstmael herworcht, der heenker | was der gruen doctoer, Marsilis las | haer articulen onder tgericht openbaerlyck. | Item sy had geleeden dat dat eerweerdich hey|lich sacrament anders nyet en weer dan | ander broot watmen metten pluys maeckde | seede sy, sy en had egeen geloeff opt dat | eerweerdich heylich sacrament. Item men en | soude dy sancten oft sanctinnen nyet vasten | noch vieren. Item der een leventich mensch en | soude hem nyet bichten teghen den anderen, | her Joris seede haer dat sy soude bidden om | zielmessen, sy antwoerde wat haer dy | baeten souden oft helpen, sÿ was wael | iii vierdel jaer alt. |

Noch een gebernt van Sint Lambrechs Herck |

Anno xxxv secunda martii op eenen | densdach vander deerder weeken in dy | vasten, woert der man van Sint Lambrechs ||

[Herck gebeernt, eerstmael] herwocht, hy en | woude hem nyet bichten, hy hed hem gebicht | seede hy teghen dy luy, dat was doen hy ghe|pynicht woert, hy en woude dat heylighe | ghebenedyt cruys nyet draeghen, hy seede | tot her Joris dat hyt selff draegen soude, her | Joris baedt hem twee reysen dat hÿ theÿ|lich cruys woude draeghen, hy had geleden | dat der pous, ons heer, alle bisscoppen | ende alle priesters verreders waeren. | Item men en soude hem nyet bichten der een teghen | den anderen, hy en had eegheen geloeff | op dat eerweerdich heylich gebenedyt sa|crament, dat Ons Lieve Vrouwe dye | gebenedyde moder Gods ende maget Maria | anders nyet en weer geweest dan ander | vrouwen, wat sy cost maken, men en | soude dy sancten oft sanctinnen nyet vasten | noch vieren, hy hiet Willem, her Joris | baedt hem dat hy den jonckers ende elingen | van myn heer om zielmissen soude bidden, | doen seede hy dat hy voer hon selven souden | bidden, het was een raemeker. |

Item honre souden hebben geweest wael xv hondert | wt den lande van Guylick, ende wt den lande van | Luyck ende souden hebben getrocken nae Munster | ende souden Munster hebben ontsat, van daer | souden sy getrocken hebben nae Amsterdam | dat oeck infect was, van daer nae Maes|tricht. Item hon toecomende propheet soude | te Paesschen neestcomende eerst geboren weerden. |

Item op desen tyt woert Robeerts Cuylen huysvrouw | bors gesneden ende hy wort gevanghen dyt had | gedaen, ende der gruen doctoer sneet hem | syn recht oer aff, hy was van Houthalen. |

Item Antonis myns heeren zaelweerders broeder | woert op Sint Petersdach gesteken in synen | rechten arm ende hy sterff, dat quam | om Griet Kerstens wil by een vanden | muyltiers hadt gedaen. |

Anno xxxv xxi martii op Palm sondach waeren | te Curinghen inden dienst Gods v greven. |

Anno xxxv den xi aprilis op eenen sondach | dominica maria geboedt her Joris van myns heeren | cardinaels weghen dat alle dye gheen dye alde | ende nieuwe testamenten hedden, dye geprint weeren | binnen xx jaeren herwaerts int duyts, dat | sy dy buecken souden brenghen in des pastoers | oft in des scouteten handen, want sy weeren | geprint op dy lutheriaensche manyer, ende | dyese nyet en brochten bennen iii daeghen ende | men bevonde dat syse hedden, dyen soudemen | halden voer eenen luther ende men soude met | hem doen gelyckmen met den anderen luthers | hed gedaen. |

Dye doot van her Cornelis | Drossaten Capellaen |

Anno xxxv den xiiiisten aprilis op eenen | gonsdach viel her Cornelis Drossaeten | cappellaen vanden peerdt ende brack den | hals ende sterff binnen iii uren daer nae sonder | bicht oft eÿnich verstant, hy quam vander | Nieuwerkercken ende was droncken. Requi|escat in sanctissima pace, Amen. |

Der gruen doctoer woert op deesen tyt te | Luyck verdroncken, hy had eenen alte qualyck | onthoefft. |

Anno xxxv in junio waert te Luyck een | boeswicht gevangen, dye leet dat hunre souden | hebben vergeert vyff hondertich ende souden onsen | genedighen heer cardinael hebben eerstmael | dootgeslaeghen ende daer nae allen dy oversten | van Luyck, ende ons heer ontboedt desen voer | hem ende hy gestonts voer myn heer, ende | myn heer dit aenhorende waert hy weenende ende | keerden weder nae syn paleys. |

Anno xxxv mensis mai die xviii tunc temporis feria tertia ad | horam decimam vespertinam soror mea Agnes obiit. Requiescat in pace. |

Hondertich luthers van Amsterdam |

Anno xxv in maÿo waerenter tot Amsterdam | vergeert hondertich lutheriaenen ende sloegen | vijfftich vanden weekers doot op een nacht | ende naemen het raethys in ende sloeghen den | oversten raetsheer doot ende noch v oft vi burgers | daer by, ende tgerucht spranck ende doen quamen ||

[dye] burghers ende sloegen alle dese ketters | doot ende dese ketters meynden dy stadt te | nyete te brenghen. |

Dye prodamatie voer her Joris | Munters van dye kerck van Curingen |

Anno xxxv vicesima junÿ op eenen | sondach dede ich dy geboden ende nae dy geboden | heeft her Hendrick Ffacis van Hasselt dye | proclamatie gedaen voer her Joris Munters | dat hy dy kerck van Curinghen hed in erve. |

Tot Luyck I luther onthoeft |

Anno xxxv vicesima secunda junÿ woert | te Luyck i lutheriaen gebeernt onthoefft, | hy sterff in syn kettery, hy en woude hem | nyet bekeeren, het was een doctoer vanden | Carmelyten dy hem wtleyde.

Hyer volcht dat her Joris Munters | possessie nam vander kercken van Curinghen |

Anno xxxv vicesima tertia junÿ op Sint Jan | Baptistenavont te ix uren voer middach quam | her Joris, myn broeder van Luyck ende bracht be|scheyt van myn heer dat dye kerck van Curinghen | hem gegeven weer van myn heer cardinael van Luyck | ende woert van stondenaen in geleyt van her Henrick | Ffacis voersc. ende nam possessie van dy kerck | van Curinghen in tegenwoerdicheyt her Willem | van Cÿnneÿ, cappellaen van Tongeren, myn | oem Aert, her Aert Munters, Tielman | Cannarts van Hasselt, meester Lambrecht | vander Borch als custer, Merten Oems dye | alde, Willem der boed van Hasselt ende | ich her Christiaen Munters. |

Tot Curingen i luther onthoeft |

Anno xxxv den xxiiiisten july woert Goerken | van Wiemertinghen onthoeft, hy was luthers, | syn lichaem waert geworpen onder den raet|boem ende syn hoefft opt raet in eenen staeck | teenen spiegel, hy had geleden datmen dy | sancten ende sanctinnen nyet vasten noch vieren en soude, ||

[noch der een sterflyck mensch tegen den anderen nyet | bichten en soude. Item dy papen goeten smalt op dÿ | hoefden van dy bilderen, dan seeden sy dat sy mira|kel deden. Item hy hen geloeffde nyet in weerdich | heylich gebenedyt sacrament, ten woer anders nyet | dan gebacken in eenen oven wattetpluys cost maken; | in den aflaet ende had hy oeck egeen geloeff, het | weer al bedroch ende bovery, hy weer geordineert | om tgelt wt den luyden te hebben. Item Maria, dy ge|benedyde moder Gods en weer nyet beter dan ander | vrouwen. Item dat dy luyden hon bichden, hedden | dy papen geraeden ende geordineert om tgelt te hebben | van hon, binnen corten jaeren soude hon geloeff | overal syn. Item men soude in dy vasten vleesch | eeten, Ons Lieff Heer en hedts nyet verboden al | heddent dy paepen verboden. Item dy pousen, dy papen | weeren al duvels om dy lieden te bedrieghen. | Item sy weeren messiam verwachtende dy hon verlossen | soude. Item dy deesen luther onthoeffde was Michiel | Coemeten ende had een wen geweest vanden wen|hoff van Beerl in Haspegouwe, dy procu|reers hadden hem gebannen ende hy had in trapperts | torn te Luyck gevangen geseten ende myn vrou | van Beerl had hem verlost ende doen naem hy | Sinttruyen het mes aen om henckdieff te syn | in spyt van den procureers.]

Boerlet |

Op den dach vorsc. anno xxxv is te Luyck onthoefft | Borlet een wael sprekende man, het was myns | heeren mombaer geweest, het was I burgher van | Luyck ende wat hy dede dat was gedaen, het | was een vande verreders van Luyck geweest. |

Monasterium |

occubuit cece truciter supe|rata furore, | urbs anabaptiste grata monasterii. | Anno xxxv op Sinte Joans Baptisten | dach tsaevons te x ende xi uren woert Munster | ghewonnen vanden bisscop van Munster, drÿ | hondertich knechts naemen dy stadt in ende | daer en was nyemant dy hon hed weederstaen, | daer waerter van Munster dootgeslaeghen | xi duysent. Item der joncker van Gorsleuwe | woert syn hooft gecloven tot in syn hert met | eenen slaechmes, soe bleeff hy daer. Item syn | huyssvrouw ontquaems, sy woert al heymelyck | versteycken ende liep achter lande met eenen | anderen van by Cortesem. Item der joncker ||

[van Guychhoven blever oock doot. Item Melchior | van Sint Lambrechs] Herck oeck. Item dy stadt van Munster | was soe wt verhongert dat sy leyder soden ende | atent, item honden ende catten moesten sy oeck eeten. |

Van den coninck van Engelant |

Anno xxxv in augusto heeft der coninck | van Engelant doen onthoeffden synen bisscop, den | ziegelier, den prior met iiii oft v monicken | met hem dat sy hem hadden berispt dat hy syn | eyghen huysvrouw had eewech gejaecht ende syn | boelscap had getrout, ende hy was geheel luthers. |

Van dy van Hasselt dat sy wtgetrocken waren |

Hasselt het hevet gedaen ur overmoedich palen |
dat ghy nu onsen cardinael een duisent | rosennobels sult betaelen |
Hasselt heddet uch te voren meer bedacht |
soe en weert gÿ twient in des cardinaels | hacht. |

Den afflaet |

Anno vyff ende dertich den xvsten augusti | op Onser Liever Vrouwer Assumptionis dach was | den afflaet te Curinghen, den wellighen papa | Paulus tertius had gesant, ende allen tvolck van | Curinghen bichde hem ende ginck ten eerweerdigen | heylighen sacrament ende vasde donredach, vry|dach ende saterdach eer sy ten heylighen sacrament | ginghen, ende ellick priester had dy macht het | volck te absolveeren van allen sunden, ende een | yegelyck dye weeghen schuldich was dye mochse | afflegghen ende ander duechdelycke wercken | daer voer doen, wtgescheyden dy reÿnicheyt | hadden geloefft. Item dye geloefft hadden in cloester | te gaen ende Jerusalem, deese puntens | en mochten sy nyet aff legghen ende deesen | afflaet was door heel kerstenryck om Onsen Lie|ven Heer te bidden dat dye R. M. victorie mocht | cryghen teghen dy vermalendyde Turcken ende der | keyser wart op dit selff pas Tuynis. |

Anno xxxvi den xviiisten januarÿ hebben dy van | Hasselt het vonnis gewonnen teghen dy van Zonuwen | vanden heyden, dy costen van Zonuwen liepen wael op ii m brabantsgulden. |

Anno xxxvi den xxixsten january is | te Luyck i lutheriaen leventich gebeernt, het was | een doctoor, hy cost griex, hebreusch, latyn, wals | ende ditsch, hy en woude hem nyet bekeeren, hy | seede wat hem Onse Lieve Vrouw gebenedyt | soude connen gehelpen, sy en weer anders nyet | dan een ander vrou, hÿ en had egheen geloeff | in dat eerweerdich heylich gebenedyt sacrament, | ten weer nyet dan broot inden oven gebacken, | men had hem eenen priem doer syn tonghe | gesteken. Onse genedighe heer dy soude | hem hebben gegeven een beneficium hed hij hem | willen bekeeren. |

Dy compositie van dye vrou van Sint Lambrechs | Herck |

Den xvsten ffebruarÿ woert dy vrou van Sint | Lambrechts Herck wtgelaeten, sy hiet luthers syn | ende sy componeerde voer haer ende haeren huysheer | dy oeck luthers hiet syn, voer hondertich aen|gelotten sonder allen costen. |

Den xvisten ffebruarÿ woert tot Hasselt gevanghen | i lutheriaen dy tot Munster weerdoept was, hy | had den coninck Jan vander Leÿ dy coninck | hiet syn, eenen eet gedaen ende gincks God ende | allen Gods heylighe sacramenten aff, sy hadden | eenen eemer vol waeters met hen staen op | dy merct te Munster ende soe woert hy weer|doept. Item dy hen nyet en wouden laeten weerdoepen, | dy woerden van stonden aen onthoefft. Hensken | van Colen dy en woude het heylich kersten | geloeff nyet affgaen ende en woude hem oeck | nyet laeten weerdoepen, hy hed hem liever | laeten doden duysentich werff ende doen woert | hÿ van stonden aen onthoefft. |

Van een luthersche vrouwe | tot Aeken |

Anno xxxvi den xixsten ffebruarÿ was tot | Aeken een vrouwe zieck totter doot toe ende dÿ | geboeren liepen om dat eerweerdich heylich sacra|ment ende dat sy haer bichten soude, der priester | quam met Onsen Lieven Heer ende doen hÿ daer | quam by deese ziecke vrouwe, soe en woude | sy nyet spreken wat der priester haer on|derwees ende baedt ende smeeckde, ten eÿnde | doen hy nyet verwinnen en cost ginck hy weder|om ter kercken waert met Onsen Lieven Heer, | over een ure oft ii doen ontboedt dese ziecke | vrouw den priester weederom, sy woude haer | bichten ende dat eerweerdich heylich sacrament | ontfanghen, der heer quam met Onsen Lieven | Heer ende sy spraeck haer bicht maer ghe|veysdelyck want doen der heer haer Onsen | Lieven Heer gaff, doen bleeff dat eerweerdich | heylich gebenedyt sacrament liggen op haer tonge | oft daer op geprint hed geweest, ende sÿ | sterff terstont ende dy heeren vander kercken nae|men cleyn instrumenten om dat heylich sacrament | vander tonghen te cryghen mer sy en costen, ||

[doen sneeden] sy dy tonghe aff ende haelden dat | eerweerdich heylich gebenedyt sacrament ter kercken|waert met groter reverentien ende hebben | dat eerweerdich heylich gebenedyt sacrament | op dy tonghe in gelas beslaeghen, sy was | luthers ende weerdoept. Dit mirakel lieten | dye heeren van Aken onsen genedighen heer | cardinael weeten ende ons heer dedet op alle | plaetsen vercundighen dat dit aldus gesciet weer. |

Te Cueringhen i lutheriaen | onthoeft dye weerdoept was |

Anno xxvi penultima ffebruarÿ smaendaechs | te vastelaevont woert onthoeft der luthe|riaen der weerdoopt was te Munster, synen | naem was Peter Keerselaers van Sint | Lambrechs Herck ende het was een segher, syn | articulen waeren: hy had hem laeten weerdoe|pen alleen inden naem des vaders ende ver|saeckde syn eerste doepsel ende alle Goeds lieve | heylighen, doen hy weerdoept was doen seede | der coninck Jan vander Leÿ, nu syt gy alsoe | reyn als oft ghy eerst [queempt van ure] ||

moder lichaem ende het was des coninghen | meyninghe het lant van Luyck te brenghen | onder hon geloeff, ende dy hon geloeff nyet aen|nemen en wouden, dye souden sy dooden. Item dese | Peter sterff zeer kerstelyck, hy had veel | zielmessen, hy had den kerckhoeff ende syn hooft | woert op traet gesatten, hem woert den kerk|hoeff gegonnen dat hy soe kerstelyck sterff, | hy baedt onder tgericht dat eenyegelyck | quaet geselscap soude schouwen, hy weere | met quaet geselscap toecomen. |

Vanden quaeden roep |

Op deesen tyt quam in dlant van Luyck | eenen quaeden roep dat dy capruÿnkens hen | gereet maeckden ende wouden comen onsen heer | straeven ende opt dlant van Luyck slaen daer | van dat der huysman zeer vervaert was. |

Dat Marsilis kinder geformt waerden |

Anno xxxvi altera Geertrudis woerden ghe|formpt op Marsilis camer Marsilis kinder | Lysken, Lynken ende Heynken ende oeck myns | heeren hoeffmeesters soenken; item Heynken Marsilis | soen woert oeck clerck gemaect op dit pas. |

Dat hem een canoninck selver heeft verhangen |

Anno xxxvi penultima martÿ heeft hem een | canoninck van Sinte Bartholomewis van | Luyck tot Hoey verhanghen wt desperatien | dat syn boelscap van hem was geloepen ende allen | syn denck genomen had, doen ginck hy wonen | te Hoÿ met synre moder ende verhinck hem. |

Van den lantdaech tot Luyck | gehalden [van onsen genedige heer] |

Anno xxxvi altera translationis Sancti Lamberti | hiel myn heer te Luyck eenen lantdach, ich was | op dat selff pas daer. |

Anno xxxvi prima maÿ mane hora prima | obyt myn heer van Eggermont, myns heeren | neeff, hy was op Hoey gestalt van myn heer, | dominus cardinalis multum tristabatur de | morte ejus. Item hora quarta post meridiem op desen | selven dach woert Eggermont begraeven | ad Cruciferos. Wouter van Aechel ende ich waeren | int graff daer hy soude ligghen, daer stonden ||

[vier loten sercken ende een holten, der een | was her Everaert,] hy by woert Eggermont | gesatten. Requiescant in sanctissima pace. | Voer Eggermont woerden gedraeghen hondertich | toertsen ende xviii. |

Anno xxxvi prima maÿ sanck her | Joris dye hoechmes ende doen hy gesonghen | had Sursum corda, doen creech hy een quaede | vlaege in syn hooft ende moest vanden altaer gaen ende en cost nyet voerts gecelebree|ren. |

Anno xxxvi quarta maÿ heeft een | soech eenen kinde dat lach in dye wieghe | syn aensicht affgebeten ende het kint sterff | terstont, ende syn broerken van iiii oft v jaeren | was spelen geloepen ende dit kint quam weder | over een halff ure ende sach dat kint syn | aensicht affgeten was ende liep van grammeyt | inden oven, ende dye moeder ginck backen ||

[ende heydten den oven, ende daer ver]blisde dit | kint oeck, ende doen vader ende moeder dit | druckelyck stuck vernaemen, woerden | sy van stonden aen wt honnen sinnen ende moesten | gebonden weerden. |

Quarta maÿ sterff her Robrecht ons heeren broeder | in Vrankryck. |

Septima may op eenen sondach waert | dy zoen gemaeckt tusschen Ffrans der | Guld ende syn partye. |

Op deesen tyt sachtmen voer een waerach|tighe tÿdinghe dat des hertoghen van | Gelre huyssvrouw weer gelegen van eenen | jonghen soen, dwelch nyet waer en was. |

Anno xxxvi den xiiii maj dominica cantate | smorghens waeren dy Fransoysen weederom | geweest voer Beÿlÿoen ende haddent | belacht ende meyndent hebben ingenomen | gelyck sy oeck meynden te doen op den | vastelavont lestgeleden. |

Hier volcht dat der wy|biscop tot Hasselt quam vermen |

Anno xxxvi den xxix maÿ quam | dy wybisscop N. Gedeon tot Hasselt ver|men in Sint Quintens kerck, daer waerter | wael voernoen gevermpt een duysentich, | ich waert peteren van honre drÿ, te weeten | van Willem Custers, Heynken Urselens ende | van een van Zonuwen, Mewis Quyryns soen, | synen naem was Quyryn. |

Penultima maÿ bant ich hon den verm|doeck, te weeten Joannes Hoens dochter Anna, | Iken van Crutsen, Meechten Berbken, Pelenders | soen Christiaen, [Vranck Huyben soen Wouter | Peter Baert van Spalbeeck soen Heynken] | Jan Pas dochter Berbken, Juet van Bael|reberch dochter Mechtelt, Juet Tymmermans | dochter Anna, Croonens soen Willibrordus, | Lynken Peters dochter Lysken ende Wouter | Ruysen dochter Maria. |

Anno xxxvi ultima maÿ hebben her Aert | Munters ende ich hon dy vermdueck affgedaen | ende honre was binnen Curinghen soe cleyn soe groot | wael twee hondertich ende xvi dy gevermpt | waeren. Item hyer waerenter onder dy alt waeren | xx, xxx ende veertich jaer. |

Prima junÿ heb ich honre noch twe ende | vyfftich vermdueck affgedaen. |

Quinta junÿ smaendaechs in dye Penxt heylich daech | troude der coninck van Engelant eens coopmans dochter, | hy had syn iide huyssvrouw doen onthoeffden. |

Anno xxxvi undecima junÿ sterff Erasmus | Rotorodamus ende doen hy sach dat hy sterven | soude, dede hy allen syn buecken verbernen. |

Desen somer is oeck gestorven des coninghen | van Vranckryck soen, der Dolfin. |

Duodecima junÿ gingen dy van Antwerpen processie om peys | ende vrede te hebben, voer dat eerweerdich heylich gebenedyt ||

[sacrament woerden gedraeghen meer dan vii | hondert toertsen.] |

Anno xxxvi vicesina junÿ omtrent xi uren | voer middach viel Jan van Tricht op staet | doot van Goewaert Pelsers huys te Broeck. |

Den xxiii junÿ ontfinck Claes Munters | soen possessie van Sint Aechten altaer. |

Vanden brande van Delft |

Anno xxxvi ipsa die exaltationis | Sancte Crusis hora secunda post meridiem | bernden te Delft ix duysent iii hondert | ende xxxiiii huyser aff vander rycker luyden | huyser, allen ermer luyden huyser bleven | staen ende daer en blever may iiii rycker | luyden huysen staen. Het coern ende tgreyn | dat daer verbeernde en costmen nyet wyt | gespreken. Een maecht van eenen becker | had vier wt geworpen ende daer van quaemt. |

Anno xxxvi quarta july op eenen densdach | trocken myns heeren eelinghen ten oerlich | waert den keyser te dienst, het was | Warris ende Weehoy met een twintich peert. |

Quinta july trock Hoffvallis met een | deel ruyters den keyser te dienst. |

Decima july trock myns heeren van Nassou | broeder met een halff hondert ruyters den | keyser te dienst. |

Sexta july quaemen te Millen ende op dy | dorpen rontsom wael ix oft x veeynken | overlensche knechts ende laghen daer acht | daeghen lanck ende hielen vrÿmerckt | te Millen op den dries, sy hadden daer een | raet ende een galge gestelt, daer waerenter | onder dy svrydaechs ende saterdaechs vleesch | aeten. |

Penultima july que erat dominica prima de sapientia | heb ich der kercken van Curingen gescenckt een swart | fleuweele bors om dat eerweerdich heylich [gebenedyt] | sacrament daerin den ziecken te dragen, costende vi½ gulden | hesselts. |

Anno xxxvi septima augusti ende dy daegen | daernae woerter te Luyck iiii gehanghen | dy weederom comen waeren ende waeren ingescreven | ende hadden soudt getrocken vanden keyser. |

Vanden huys van Gors|leuwe dat tot Cueringen bracht [woert] |

Anno xxxvi in augusto woert het huys | vanden joncker van Gorsleuwe te Cueringhen | opt huys bracht. |

Dat dy Burgonsche Peroe|nen bestormden |

Anno xxxvi altera Bartholomei op eenen | vrydach woert Peroenen bestormt van | myn heer van Nassouwe ende daer bleventer | inden storm iii½ hondertich knechts, meester | Aert dy scrynemeker ende Goewaert van Hoel|raeck bleven daer. |

Ipsa die nativitatis Marie semper Virginis nae der noenen | hebben sy Peroenen wederom bestormt ende daer bleventer | ix hondertich landsknechten, item Swaeneborch blever oeck. |

Hyer volcht dat Marsilis | myn broeder mich gichden |

Anno xxxvi duodecima septembris het | densdaechs in ons kermis tuschen viii | ende ix uren voermiddach voer her Aert Mun|ters huys op dy banck, heeft mich Marsilis | Munters myn broeder gegicht in xxxv | brabants stuver erfflyck aen dy herbergh | op den heeren weech, geheyten den Wyngaert|ranck, altyt vallende Sint Remeysmis, | in tegenwoerdicheyt van Geert Spierinx | ende Geert Swennen scepenen, ende Jannes | Heytmers, scepenclerck wellich oeck was | myn mombaer. |

Van dy aftreckenge | van Peronen |

Decima tertia septembris syn by Burgonschen | opgetrocken van Peronen, dese legher heeft | myn heer van Nassouwe gecost xlii tonnen | gouts. |

Dat dye scepenen van Vlier|mael hon genachten tot Hasselt hielden |

Anno xxxvi den xxiisten novembris op eenen | gonsdach hebben dye scepenen van Vlier|mael hon genachten gehalden tot Hasselt, | het was tot Hasselt geroepen dat mense altyt | te Hasselt soude halden. |

Vander stadt van Tricht | dy versiegelt is by het lant van Luyck |

In novembri syn dy van Tricht versiegelt by onsen | genedighen heere cardinael. |

Een onthoeft dye eenen quaden eedt had gedaen |

Anno xxxvi secunda decembris is tot Luyck | een onthoefft dy eenen valschen eedt had | gedaen, eerstmael woert hem gesneden een | slip in syn tonghe, daernae waerden | hem syn twee vorste vingher affgehouwen | ende daer nae syn hooft. |

Op Sint Pouls conversionis dach | track ons heer C. nae Bruesel |

Anno xxxvii ipsa die Sancti Pauli conversionis | track ons genedighe heer cardinael nae Bruessel | ende daer waert ghehalden eenen lantdach. |

Dye doot van Pouls der cleersnyder |

Tertia ffebruary tsavonts tuschen vi ende vii uren | op eenen saterdach woert Pouls der cleersnyder | doet geslaeghen van Willem Meynen ende Willem | liep ten Augustynen. |

Sexta ffebruarÿ is tot Hasselt geboden dat allen | leenluyden souden gereet syn met honnen geweer | om wyt te trecken alsmen dye clock sloeghe. |

[Anno xxxvii octava ffebruarÿ woert Willem | Meynen vanden cloester ghehaelt der Augusty|nen van Hasselt doer beveel van onsen heer | cardinael.]

Anno xxxvii octava ffebruarÿ quaemen van | Zonuwen twee jonghe kinderen, ii gebruerkens | te Herkenroy ter spenden, ende tsavonts doen | sy thuyswaerts gaen souden, verdoelden sy in dye heyde | ende storven daer in dye heyde tsaemen. |

Anno xxxvi op goede vrydach tot Ausenborch | op den cant van Vlaenderen naem i priester een | stuck rentvleesch ende staect ter vinsteren wyt | dat alle menschen saeghen, ende hÿ gincker aff eeten | ende dit stuck rentvleesch waert soe zeer bloeen | dattet bloet ter scotelen wt liep. |

Item in dit selve jaer in dye stadt voersc. saeten | dry vrouwen by malcanderen ende ginghen | groot met kinde ende seeden tot malcanderen, | wat onse Lieve Vrouw gebenedyt cost maken | voer ander vrouwen alsoe balde sy dese worden | gesproken hadden, vielen sy dael ende storven | ende bleven alle drÿ dooert verveerenis ende | dÿ kinderen storven oeck sonder hon doepsel. |

Anno xxxvii op Sint Peters avont te vi | uren nae middach waest een alte verveerlyc|ke weder van donre, blixem, haegel, regen | ende wint waervan het volck zeer ver|veert was wantet noot gesien en had geweest | op alsullighen tyt. |

Op deesen tyt woert te Bruessel een doctoer leventich | geveerdelt der wellich den twist had gemaect | tuschen den coninck van Engelant ende syn eerste | huyssvrouw, des keysers muy. |

Van eenre vrouwen van Mecchelen |

Op deesen selven tyt was tot Mecchelen een vrouw | ende sy had een zoenken dwelch sy ophiel voer | tvier, ende dy moder seede totten kinde, ist dat | ghÿ noch meer int bed pist, soe sal ich ur | kulleken affsnyden, ende dit hoerde haer ander kint | van iiii oft vyff jaeren, ende dye moder leede het kint | in dye wieghe ende ginck uchteren by haer | geboeren, ende doen sy thuys quam, doen seede | het kint van iiii oft v jaeren, moder het kint | en sal nyet meer in syn bed pissen, ich heb | hem syn kulleken affgesneden, dÿ moeder | dit horende woert seer toornich ende smeet dit kint | soe zeer dat sterff, ende dat syn kulleken aff had | sterff oeck, ende dy moder wt desperatien ginck | haer verhanghen. |

Anno xxxvii tertia martÿ woert Willem Meynen ont|hoeft ende op een raet gesatten, her Joris leyde hem wt. |

Vanden sneu dye tot Bruesel is gevallen |

Anno xxxvii decima quinta martÿ wast te Brue|sel soe seer gesnout dat noet man desgelycken | en had gesien, wy alt dat hÿ oeck was, ende | daer ginck een vrou haer boetscap doen ende | der sneuwe viel aff vanden daeck op haer ende | sy versmachde onder den sneuwe. |

Op Onser Liever Vrouwen annunciationis dach | woert te Curinghen i luther bracht, hy was van | Peelt. |

Van twee lutherianen dy | by Zonuwen hadden sitten leeren |

Anno xxxvii op goede vrydach hebbenter twee | geseten by Zonuwen in een huelsthaeghe | ende leerden malcanderen luthery. |

Penultima aprilis op eenen sondach quam geheel dy taffel van [Sinte Geertruyt].

Op deesen tyt quam een quaeden roep int lant van | Luyck wy dat der lantgreeff van Hesse hem | gereet maeckde ende woude op dlant van | Luyck slaen, ende dat iiiic peerdt ende vim voetknechs | over dy Maese leghen ende sy hedden eenen stommen heer. |

Septima may smaendaechs in dy cruysdaegen quaemen dy dorpen | te weeten Kermpt, Alken, Beringen, Ham, Beverloÿ etc. waeken | te Hasselt doer den quaede roep dy hier was comen. |

Octava may hebben dy dorpen vorsc. tot Hasselt gemonstart. |

Der wen van Colen |

Anno xxxvii den xvisten maÿ op eenen gonsdach | woert opt voerhoeff te Curinghen onthoeft der | wen van Colen, hy hiet Kerst, hy sterff zeer | kerstelyck, hy had den procurator van Colen doot. |

Der luther van Peelt |

Op den dach voersc. is oeck onthoeft onder tgericht | der lutheriaen van Peelt, hy hiet Wouter, doen | her Joris hem had onderweesen dat hy hem bichten | soude, antwoerde hy, mynen geest heeft mich te | nacht geraeden dat ich mich nyet bichten en soude, | ende doer veel informatyen dy her Joris hem gaff, | heeft hij hem noch gebicht mer kaelycken, hy liep | ter bichten waert oft hy tot eenre soppen hed ge|loepen, hy hed wael gewilt dat allen dye | priesters honden hedden gheten, item dy dy priesters | eerden, weeren ergher dan Judas, item hy soude | meer voetsels hebben van eenre soppen te eeten | dan hy soude hebben vanden eerweerdighen heyligen | gebenedyden sacrament, item vanden sancten ende | sanctinnen en maeckde hy eegeen werck aff. | Doen Michiel Coemeten hem syn haer aff schoer, seede | der luther, o wat onsalighen scheeren sal uch dit | syn, item hy en woude dat heylich gebenedyt ||

[crucifix nyet draeghen, hy seede, het] soude | hem verlaeden, hy ginck al bloots hooffts | ter galghen waert. |

Vanden haegell |

Anno xxxvii den achtiensten maÿ tsavons nae | Onser Liever Vrouwen loff hevet soe seer ghe|haegelt datmen den haegel wael hed ghe|scupt met wenden. |

Dry lutheriaenen gebeernt | tot Antwerpeen |

Anno xxxvii den xixsten maÿ op Penxtavont | sÿn tot Antwerpen gebeernt iii lutheriaenen | leventich, dy hon nyet bekeeren en wouden, | ende daer woerden oeck verdroncken luthers vrou|wen dy luthers waeren iiii oft v. Daer waerenter | twee van Sinttruyen gevanghen, man ende wyff. |

Dy sengers van Diest |

Anno xxxvii smaendaechs in dy Penxtheylich daech | op den omganck quaemen dy sengers van Diest | ende songhen dye mes in ditscant, het was meester | Tomas Lamparts met synen gesellen ende dy | van Hasselt, her Aert van Achel ende der schoelmeester | [van Hasselt].

Anno xxxvii in dye weeck voer Penxten | woerden allen dye waeghens gecommert dye tot | Antwerpen ende te Mecchelen waeren comen | ende sy moesten dy bussen vueren nae den orlich. |

Te Penxten sgondaechs in dye quatertemper | quaemen doer Cueringhen een dertich peert den | keyser te dienst. |

Den xxxvi maÿ quaemen doer Curinghen ix | peert tot den waeghens dy gecommert waeren | om dy bussen te vueren. |

Den xxxvii maÿ quaemen door Cueringhen den | keyser te dienst een dertich ruyters. |

Op desen tyt was myn heer cardinael van | Luyck coninck te Bruessell vanden voetbogen. |

Item anno xxxvii in aprili omtrent den xvisten aprilis woert Hedden opgegeven | in sconingen handen, der cappeteyn van Hedde hiet Sanson, daer was een | verreder op dy tslot verriet ende worp eenen brieff int heer vanden | coninck van Vrankryck ende daerin stont wy dat syt souden bestormen | ende waer dat slot alder swaexste weer, ende het quam wt, ende dese | verreder waert leventich geveerdelt ende dy stucken worpen sy in ||

[in dye Mase oft in dy Hene ende dy vanden slot begeerden gesalveert | te] syn, ende der coninck gaff hon hon lyff ende mochten alsoe veel met | draegen als sy mochten ende int aff trecken sconck der coninck hon den wyn. |

Anno xxxvii vicesima septima may op | eenen sondach tsavons te ix uren quam der | legaet te Luyck in ende alle collegiaet kercken, | alle abdyen, alle cloesters ende alle ambochten | haelden hem in met processien, met groter trium|phen ende doen sy aen Lambrechts munster | quaemen, songhen sy Te Deum laudamus, ende | opden choor Sinte Lambrechs songhen sy Veni | sancte spiritus, ende der legaet gaff op alle plaetsen | den volck dye benedictie, item meester Jan | Witten Savagie ende allen dy burgemeesters | reeden den legaet teghen, item dy canonicken | ende dy burgemeesters schencden den legaet | ypocras ende den besten dranck dyen sy crygen | costen overvloychlyck, item sy schenckden hem | ii silveren manden vol sockers ende ander | custelyck cruyt. |

Item opt slot van Hedde vonden dy van Vranckryck ii½c gesalten | verken sonder het ossenvleesch ende het rentvleesch, item iiiic poensele | wyns, item vc mud gemalen corns vonden sy oeck. |

Anno xxxvii prima juny altera venerabilis | sacramenti post prandeum viel Marsielis soen | Heynken in dye overste graeve vander oversten | brugghen opt hoff, alt synde vii oft viii [jaeren] ||

ende Philippken Marsilis soenken was by Heynken | op dy brugghe, dye liep ende seet synder moder, | Philipken was iii jaer alt. |

Anno xxxvii duodecima junÿ trock ons | genedighe heer cardinael nae Ryssell. |

Tot Amsterdam luthers gedoot |

In dit selve jaer seynt Paeschen synter tot | Amsterdam ghehanghen lutheriaenen soe | mans soe vrouwen xxxvi, metten voeten | opwaerts dy allen weerdoept waeren. |

Item Tsirck hebben iiii vermalendyde priesters | genomen dat gebenedyt bilt van Onser Liever | Vrouwen ende hebbense geworpen seer hardelyck | ter eerden ende ginghen op het bilt sitten ende be|pisdent ende beschedent ende tsavons hadden | sy hon hooft aff, sÿ waerens al weert wat | doot datmen hen aen hed gedaen. |

Vanden struysvogell |

Anno xxxvii undecima junÿ op eenen | maendach is hÿ doer Cueringhen doer gegaen | eenen struysvogel, sy leydden hem met eenre | coorden, het wyfken hyervan en leet may eens | sjaers, scilicet in junio, alsdan sieget nae een | sterre alsoe bald alst dy ster aengesien heeft, | dan leget van stonden aen een ey, ende dan en | willet dat ey nyet aensien ende berghet onder | den savel, ende doer dy hitte vander sonnen | soe woerdt gegenereert een jonck ende | dan gevet jonck eenen creet, ende alst | wyffken deesen creet hoort, doer dy natuer | kennet deesen creet, soe loeptet nae dat | jonck ende voedet op, ende dese struys is | corpulent ende heeft voeten gelyck een kau | ende en vliecht nyet hoech doer syn corpulentie, | ende ten heeft egeen meerre viant dan | i peert, item het eet yserstoel, speen ende | haver. |

Op den dach voersc. tsavonts te xi uren bernden | te Hasselt den horen bycans aff. |

Tot Luyck een jonge selver verhanghen |

Anno xxxvii in junio heeft hem te Luyck | op dy Pondyl een jonghe van xv jaeren verhangen. |

Dye destructie van Sint Pou |

Anno xxxvii decima quinta junÿ hebben dy Bur|gonsche Sint Pouw gewonnen, daer bleventer | van binnen der stadt omtrent iii duysent, item | het gelt dat sy daer vonden deylden sy met scotelen, | item iiii van Hasselt quaemen eerstmael in | dye stadt ende dye stadt staeken dy Burgonsche | in eenen vuer, item tSint [Pou] stont een metaelen | vent, dy hebben dy knechts van Aeken bracht | in dy stadt van Aeken, item binnen Sint Pou | woerden verslaeghen vyff hondertich elinghen, item | het geschut dat dy Burgonsche binnen Sint Pou | hebben gevonden dat was zeer crechtig, deese | stadt was soe groet als Diest ende vonden | daer binnen provaen voer een jaer. |

Ons genedighe heer cardinael heeft den Burgonschen | geleent xx hondert duysentich sonne croonen | ende heeft hen geschenckt x hondert duysent croonen. |

Item Diest woert geschat te hulpen den orloch op | vi duysent kaerlis gulden binnen vi maendt. |

Item der [****] legaet heeft gedispenseert dy | malcanderen bestonden in tertio gradu, ende | dÿ kinder dye sy by malcanderen hadden vercregen | heeft der legaet oeck ael gemaect, ende dit | tsaemen voor iii brabants stuver ende sy | mochten malcanderen trouwen. |

Item Monstroel heeft hem opgegeven in dye | handen vanden Burgonschen ende daer nae dat sy | dy stadt hadden gespolieert, satten syse in eenen | vuer. |

Van Sint Pou |

Item tSint Pouw ende te Monstroel hebben | dy knechts dye kercken oeck gespolieert dat | jamer was, sy naemen dy keelicken, dye | caselen ende het heel mesiuwaet, ende dye | knechts deden dy casels aen ende schouwen mal|canderen heer ende seeden tot malcanderen, daech | her Jan heer, daech her Wouter heer, daech her | Pouls heer. |

Dat Traewaenen belacht waert |

Anno xxxvii in vigilia Petri et Pauli woert | dye stadt Troewaenen belacht van dy Burgonschen. |

Op desen tyt was myn heer cardinael te Yperen | vyff mylen nae by theer. |

Dat her Willem Gomparts van | Zuylre dy cap aen dede te Saterosen |

Anno xxxvii decima quinta july op eenen | sondach heeft her Willem Gomparts dye cap | aengedaen te Saterosen by Diest. |

Vicesima septima julÿ quam dy boetscap dat | der coninck van Vranckryck doot was. | Ende myn heer cardinael was op desen tyt Sint | Thomar ende myn heer had eens theer oversien. |

Item doen der legaet te Luyck inquam, doen gaffhy den volck | dye benedictie ende daer was een geheyten meester Jerominus, | dye cocht voettens van scaepen ende seede, dy benedictie dye | der legaet heeft gegeven, dy heeft alsoe veel machten als ich | doen met desen scaep vuetens, ende maeckde een cruys | ende het waert myn heer gesacht ende waert gevangen ende wart | verbeden ende gaff er veel gelts aff. |

Anno xxxvii quarta augusti quam dye | tydinghe dattet bestant weer x jaer lanck | tuschen den keyser ende den coninck van Vranck|ryck. |

Dat den aefganck aen dy schoel | te Curinghen verdenct waert |

Anno xxxvii quinta augusti ipsa die | transfigurationis Domini op eenen sondach tsavonts | nae het loff van Onser Liever Vrouwen hebben her | Joris Marsilis, der kerckmeester Geert Swennen, | Leenaert der rentmeester, Geert Spierinx, Symon | Banx, Lieben Ballen, myn oem Aert ende voerts | dye goede mannen ende ich, her Christiaen Munters | verdenckt den affganck aen dye schoel te | vernieuwen ende te hermaeken eenen van Tricht, | gheheyten meester Symon, voer een som van | lxxx brabants gulden ende eenen fluppis gulden | te drinckgelt, des ist voerwart dat meester | Symon allen dye Sichense steen op synen cost ende | tsynre last der kercken doen ende leveren moet | tot Tricht inden berch ende oeck dy selve steen betaelen ||

[ende copen, item meester Symon moet dat werck] heel | aff breken ende dy boghen maken ende oeck het | vinsterwerck maken, item hy moet oeck dy stella|gyen maken ende dit moet hy maken [al]op | syns selffs cost, dy kerck en derff hem eegeenen | cost doen ende dy kerck sal hem thout doen | totter stellagien ende eenen meester doen dy dy stella|gie maeck.

[Anno tricesimo septimo ipsa die transfigurationis Domini, die dominica hora sexta ante meridiem, nascitur filius Marsilii, fratris mei, castellani palatii Curingiani.]

Dat tot Helchteren dy boquet versloech |

Septima augusti waest soe groten onweeder van | donre ende blixem, wint ende haghel ende reghen | dat dy boquet te Helchteren al heel versloech | ende oeck den kennep, daer hageldent hagel | alsoe groot als caetsbiell. |

Item tot Halen versloech een mans persoen vanden onweeder. |

Octava augusti versloech der kennep tot Zonuwen. |

Dy wedercoemst van onsen heer wt Brabant |

Anno xxxvii nona augusti in vigilia Lau|rentii op eenen donredach quam ons genedighe | heer cardinael te Hoey wyt Brabant. |

Ipsa die Laurentii heeft her Joris kersten gedaen dy nieu | schel Tstockroÿ.

Indulgentie

Anno xxxvii decima nona augusti op | eenen sondach ginghen wy te Cueringhen tOnsen | Lieven Heer allen dy van Cueringhen, ende bichden ons | ende vasden iii daeghen sgonsdaechs, svrydaechs | ende saterdaechs ende sgonsdaechs doen wy vasden | waest Onser Liever Vrouwen assumptionis dach ende | een yegelyck mocht eenen priester kiesen dyen | hem belieffde, want alle priesters hadden macht | te absolveeren den volck van allen sunden eegheen | wyt gescheyden ende een yegelyck dye weeghen | ende bevarden schuldich was, dye mocht hÿ aff|legghen in deesen afflaet waer dat dy | bevaerden geleghen waeren, jae oeck Sint Jacobs | ende te Jerusaelem mochten sy oeck affleggen, | ende alle geloefften mochtmen oeck affleggen | wytgescheyden dye reynicheyt hadden geloeft ende | dye hadden geloeft in cloester te gaen, ende | was daer ÿemant dye eynighe weeghen woude | afflegghen dyen satten wÿ ander duechdelycke | wercken te doen, item dye nyet en cost gevasten, | dye mocht den armen [****] goet doen | met aelmisse te geven, ende op ellicke van | deesen vasten daeghen moest een yegelyck spreken ||

[iii Pater Noster ende iiii Ave Maria ende oeck op den | dach dat] wÿ souden gaen ten heyligen sacrament, | ende deesen drÿ Pater Noster ende iii Ave Maria spraeken | wy ter eeren van dy Heylighe Dryvoldicheyt | ende (deesen afflaet heeft gegeven ende | verleent papa Paulus tertius) ter meyninghen | dat Ons Lieve Heer doer syn heyliche bitter passie | woude peys ende vreede geven tuschen den | keyser ende den coninck van Vrankryck | ende doer allen kerstenryck, ende dat Ons Lieff Heere | den keyser woude victorie verleenen teghen | den vermalendyden Turck, dye alsoe sterck was | als hy is geweest seynt Cristus geboerten. |

Deesen tyt regneerden een zieckden op veele | plaetsen onder tvolck daer sy langhen tyt | van zieck waeren, ende en costen nyet her|comen, item dy jonghe kinderen hadden all | gemeynlyck den kyckhoest ende het | sterven oeck veel kinder daer aff. |

Anno xxxvii den eenentwintichsten augusti track | der legaet van Luyck wederom nae Romen | ende myn heer cardinael schenckde hem xv | hondert cronen ende veel schoens lynwaets | dat seer costelyck was, item het was een heylich man | ende men sanck allen morghen mettenen in syn | camer. |

Item der paus heeft myn heer eenen brieff gesant | daer met hy hem zeer danckde vanden goeden | chier dÿ myn heer den legaet had gedaen, ende | daeraen hinghen vi ziegelen van vi cardinae|len dy mynen heer oeck seer danckden. |

Anno xxxvii den xxvi augusti op eenen | sondach [*****] heeft Marsilis, myn broeder, [eerstmael] in gestalt | datmen ten eewighen daeghen alle sondach | senghen sal eermen Onser Liever Vrouwen loff | beghint, vigilie met iii lessen voer dye ||

[lieve zielen van synen vader ende moder ende voer syn] | vrinde zielen, [item voer dye zielen van dy alders | van synder huyssvrouw ende voerts allen] dye | zielen dy dye macht in honnen leven nyet en hebben | gehad, dat sÿ eynich jaergetyt hedden gelaeten, | ende int gemeyn voer alle gelovighe zielen, | hier toe heeft Marsilis goede rent gelaeten, | te weeten drÿe [g. sjars op den Wyngaertranck].

Ende op deesen selven sondach heeft her Joris dese | vigilien eerstmael begonnen. [*****] |

Dat dye van Hasselt het vonnis | hebben verloren tegen myn heer |

Anno xxxvii quarta septembris hebben | dye van Hasselt het vonnis verloren teghen | myn heer van Luyck dat sy wt getrocken waeren | in dye heyde anno xxxv op desen tyt met allen | dye van Hasselt met honnen geweer sonder | onsen heer orloff te vraeghen, ende den gemey|nen volck van Hasselt en teech myn heer nyet, | alleen den raet van Hasselt, dye raetsheeren | hadden geweest anno xxxv syn betechtit in dese | zaeck ende Jannes Beckers ende Peter van Muysel waeren | gevlauwen om der sacken wil voersc. | [*****]

Van dy van Rey |

Anno xxxvii den xxiisten septembris quam | te Luyck een boed vanden joncker van Rey ende | vanden joncker van Wel ende ontsachten het | lant van Luyck te blaecken ende te bernen | oft sy wouden gebetert hebben het sloet van Reÿ ende | wouden, ende dat sy hon maken souden eenen gulden, | may ons genedighe heer antwoerde dat sy | Reÿ noch eens souden opmaeken, sy soudent | noch wael eens doerren destrueeren. |

Hyer volcht dat ons genedige | heer cardinael her Willem | van Sereyn coadjutoer maeckde |

Anno xxxvii heeft myn heer dye | cardinael synen lieven neeff her Willem | van Sereÿn coadjutoer gemaect, toecoe|mende buscop met consent van dy keyser|ycke majesteyt, myn heer van Sevenbergen | had syn coadjuteryscap overgegeven den keyser | over een jaer, mer hÿ hedse moeten overgeven | inde handen vanden capittel van Sint Lambrechts | daer van hyse had gecregen. |

Dye doot van her Goewart |

Omtrent Sint Nÿsmis sterff her Goewaert | Brants canonnick van Sint Cruys te Luyck, | meester is geweest van myns [heeren] drÿ jonghen. |

Vanden quaeden roep | dy int lant quam |

Anno xxxvii decima tertia octobris op eenen | saterdach quam te Cueringhen eenen quaeden roep dat | x duysent voetknechs leghen op dy Maes | ende dat der joncker van Rey ende van Wel | daer onder weeren om op dlant van Luyck | te slaen ende dat sy eenen stommen heer hedden, | waervan tvolck zeer verveert was ende | myn vrou van Herkenroy, Jen Steghen, Maria | van Homberghen vloechden. |

Vicesima octobris op eenen saterdach quam dy boot|scap dat dy knechts te Neeritteren legen ende | doen ginghen Geert Swennen als kerckmeester, ||

myn oem Aert, meester Lambrecht ende ich vloechden | [*****] opt hoff dy beste juweelen ende mes|iuwaet vander kercken ende van Sint Geertruyt | ende wy vloechden ons cleeder oeck opt hoeff. |

Item te Neeritteren syn iii huysen aff gebernt | dat dy knechs daer laeghen doer quade hoeden. |

Item te Maeseyck lach capeteyn Vos met | hondertich peert ende te Stockhem | laghen vyff hondertich voetknechs om | denen cant daer te verwaeren ende | dese knechs te keeren.

Item den xix octobris waert ich peteren van | Weesmaels kinde, het heet Alardus. |

Dat vrou Mari te Nae|men was by onsen heer Car. |

Anno xxxvii den xxisten octobris op eenen | sondach op den elff duysent meechtdach was | vrou Mari bÿ onsen heer cardinael te Nae|men ende daer waert eenen lantdach gehalden | op den dach voersc. |

Dat myn oem Aert, Symon | Banc, Claes Munters ende | ich her Christiaen M. gemechticht syn. |

Anno xxxvii den xxiisten octobris heeft | Marsilis ende dy scepenen Aert der weert, | Phlips Levers, Symon Banx ende Geert Swennen | ons gemechticht te weeten mynen oem Aerden, | Symon Banx, Claesen Munters ende mich | allen dy renten van Sint Geertruyt op te halden, | dit geschiede tot Merrien van Hombergen huys. |